Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại”

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo tỉnh và các đại biểu dự Hội thảo.

Chủ trì Hội thảo có các đồng chí: Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao; Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Trần Quốc Toản, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hưng Yên; Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Nguyễn Thị Quyên Thanh, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh và các đại biểu dự Hội thảo.

Dự Hội thảo có các đồng chí: Phạm Quang Ngọc, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; Phạm Đức Long, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; Trần Quốc Văn, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; Nguyễn Mạnh Quyền, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy; lãnh đạo HĐND, UBND tỉnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương; lãnh đạo các sở, ngành, địa phương cùng hơn 300 nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu đến từ nhiều viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan khoa học trong cả nước.

Hội thảo thu hút hơn 200 đại biểu và hơn 70 báo cáo khoa học tham gia đánh giá, tôn vinh cuộc đời, sự nghiệp, giá trị di sản đồ sộ Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại hậu thế. Đây là hội thảo lớn, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong chuỗi các hoạt động kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, qua đó góp phần làm sâu sắc hơn về những cống hiến của nhà bác học Lê Quý Đôn đối với dân tộc và nhân loại.Phát biểu khai mạc và chỉ đạo Hội thảo, đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định, việc UNESCO thông qua Nghị quyết cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam mà còn là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với một trí tuệ lớn, một nhà văn hóa, nhà bác học có những đóng góp vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, trở thành một phần của kho tàng tri thức chung của nhân loại. Sự kiện này đồng thời đặt ra trách nhiệm của các thế hệ hôm nay trong việc tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản của ông, để những giá trị ấy tiếp tục lan tỏa, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển đất nước trong thời đại mới.

Hội thảo là sự kiện quan trọng nhằm tuyên truyền sâu rộng đến nhân dân trong nước và bạn trẻ quốc tế để tưởng nhớ, tôn vinh một con người với cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn đối với nền văn hóa, lịch sử, giáo dục Việt Nam, đồng thời lan tỏa truyền thống hiếu học, coi trọng tri thức, nhân lên khát vọng học tập sáng tạo và phụng sự góp phần phát triển đất nước.

Hội thảo tập trung làm sâu sắc hơn nữa giá trị cốt lõi trong tư tưởng di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn về lòng yêu nước, ý thức độc lập, tự chủ và trách nhiệm của tri thức với quốc gia, với dân tộc. Làm sáng tỏ hệ thống giá trị, tư duy học thuật, phương pháp nghiên cứu và tinh thần thực học từ đó lan tỏa truyền thống hiếu học, tinh thần học tập suốt đời, xây dựng xã hội học.

Tôn vinh trí tuệ tiền nhân để khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, bồi đắp văn hóa, văn hiến, nhân lên sức mạnh con người Việt Nam, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, xây dựng nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, hạnh phúc vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Ngọn đèn trí tuệ mà Lê Quý Đôn thắp lên cách đây 300 năm tiếp tục được bao thế hệ người Việt Nam tiếp nối. Trách nhiệm của chúng ta hôm nay là giữ vững ngọn đèn ấy, thắp sáng hơn trên con đường đưa đất nước tiến tới một kỷ nguyên phát triển mới. Đồng chí tin tưởng với sự tâm huyết của các nhà khoa học, hội thảo sẽ thành công tốt đẹp, đề xuất được nhiều căn cứ và kiến nghị có giá trị để tiếp tục phát huy giá trị di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn trong thời đại mới.

Phát biểu chào mừng Hội thảo, đồng chí Phạm Quang Ngọc, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh, Hội thảo khoa học quốc gia “Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại” là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhằm tri ân, tôn vinh một nhà bác học kiệt xuất của dân tộc mà còn góp phần tiếp tục khẳng định tầm vóc lịch sử, giá trị khoa học và ý nghĩa thời đại của di sản Lê Quý Đôn trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Hưng Yên là vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống văn hiến và hiếu học, nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc và sản sinh nhiều bậc hiền tài, danh nhân của đất nước. Trong dòng chảy lịch sử ấy, Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là biểu tượng tiêu biểu của trí tuệ Việt Nam, hiện thân của tinh thần tự học, ý chí vươn lên và khát vọng cống hiến không ngừng vì quốc gia, dân tộc. Cuộc đời và sự nghiệp của ông để lại dấu ấn sâu sắc trên nhiều lĩnh vực như sử học, địa lý, triết học, văn học, giáo dục, quản trị quốc gia và ngoại giao, trở thành nguồn cảm hứng lớn đối với nhiều thế hệ người Việt Nam.

Theo đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, trong giai đoạn hiện nay, nghiên cứu về Lê Quý Đôn không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu hay tôn vinh các trước tác mà cần hướng tới chuyển hóa các giá trị tư tưởng thành nguồn lực phục vụ phát triển. Điều đó đòi hỏi đẩy mạnh số hóa di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học, tăng cường dịch thuật, quảng bá quốc tế và đưa những giá trị của Lê Quý Đôn vào giáo dục, nghiên cứu, quản trị và hoạt động đối ngoại văn hóa. Đây cũng chính là định hướng xuyên suốt của Hội thảo nhằm tạo nền tảng khoa học cho việc bảo tồn và phát huy di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn trong thời kỳ mới.

Đồng chí Bí thư Tỉnh ủy cho rằng, trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang triển khai mạnh mẽ các chủ trương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, những tư tưởng của Lê Quý Đôn về thực học, trọng dụng nhân tài, học đi đôi với hành, lấy tri thức làm nền tảng cho quản trị và phát triển đất nước càng cho thấy giá trị bền vững. Không chỉ có ý nghĩa đối với nghiên cứu khoa học, những tư tưởng đó còn gợi mở nhiều bài học trong hoạch định chính sách, phát triển giáo dục, xây dựng đội ngũ cán bộ và bồi dưỡng thế hệ trẻ.

Khẳng định Hưng Yên luôn xác định gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống là nhiệm vụ quan trọng nhằm phát huy sức mạnh nội sinh cho phát triển, đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Phạm Quang Ngọc nhấn mạnh tỉnh sẽ tiếp thu đầy đủ các kết quả nghiên cứu của Hội thảo; tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương, các cơ quan nghiên cứu và đội ngũ các nhà khoa học triển khai các chương trình bảo tồn, quảng bá, giáo dục và phát huy giá trị di sản Lê Quý Đôn gắn với phát triển văn hóa, giáo dục, du lịch và đối ngoại văn hóa, góp phần đưa di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn lan tỏa sâu rộng trong đời sống xã hội và trở thành động lực tinh thần cho sự phát triển của quê hương, đất nước.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, đồng chí Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định, sau nhiều thập kỷ nghiên cứu, Lê Quý Đôn vẫn là một hiện tượng đặc biệt của lịch sử học thuật Việt Nam. Khối lượng trước tác đồ sộ cùng chiều sâu tư tưởng của ông không chỉ phản ánh tầm vóc của một nhà bác học bách khoa mà còn thể hiện một phương pháp tiếp cận tri thức mang tính hệ thống, vượt trước thời đại và có giá trị lâu dài đối với sự phát triển của khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam. Hội thảo lần này không chỉ kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đây mà còn tiếp cận di sản của Lê Quý Đôn bằng góc nhìn liên ngành, hiện đại hơn.

Theo đồng chí Lê Văn Lợi, Ban Tổ chức đã nhận được hơn 70 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ nhiều cơ quan nghiên cứu, trường đại học, tổ chức khoa học và các bộ, ngành, địa phương. Các tham luận tập trung vào năm nhóm vấn đề lớn, gồm: Lê Quý Đôn với lịch sử, địa lý và chủ quyền quốc gia; Lê Quý Đôn với tư tưởng canh tân và phát triển đất nước; Lê Quý Đôn với văn hóa và văn minh Việt Nam; Lê Quý Đôn với chủ nghĩa yêu nước và tinh thần thời đại; Lê Quý Đôn với quê hương Hưng Yên và sự lan tỏa của di sản văn hóa. Đây đều là những vấn đề có ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc, góp phần nhận diện đầy đủ hơn giá trị toàn diện của di sản Lê Quý Đôn đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn hiện nay.

Trong hai phiên chuyên đề “Lê Quý Đôn - Cuộc đời và sự nghiệp” và “Lê Quý Đôn - Di sản và giá trị thời đại”, các nhà khoa học đã tập trung làm rõ nhiều giá trị nổi bật trong tư tưởng và trước tác của Lê Quý Đôn. Nhiều tham luận phân tích sâu sắc phương pháp nghiên cứu khoa học của ông với tinh thần thực chứng, khảo chứng và gắn chặt tri thức với thực tiễn; làm sáng tỏ tư tưởng canh tân, quan điểm quản trị quốc gia dựa trên tri thức, kết hợp hài hòa giữa đức trị và pháp trị, coi trọng cải cách kinh tế, tài chính, phát hiện, đào tạo và trọng dụng nhân tài. Các ý kiến đều thống nhất cho rằng đây là những tư tưởng vẫn còn nguyên giá trị gợi mở trong quá trình hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng nền hành chính hiện đại.

Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là giá trị lịch sử, khoa học và pháp lý trong các trước tác của Lê Quý Đôn đối với việc khẳng định chủ quyền quốc gia. Hội thảo tiếp tục khẳng định những ghi chép trong Phủ biên tạp lục là nguồn sử liệu đặc biệt quan trọng, phản ánh quá trình xác lập, quản lý và thực thi chủ quyền liên tục của Nhà nước Việt Nam đối với các vùng biển, đảo, trong đó có quần đảo Hoàng Sa. Đồng thời, nhiều tham luận cũng làm nổi bật vai trò của Lê Quý Đôn trong hoạt động ngoại giao, qua đó khẳng định trí tuệ, bản lĩnh và vị thế của Đại Việt trong quan hệ với các quốc gia trong khu vực. Đây là những luận cứ khoa học có giá trị cả về lịch sử, pháp lý và thực tiễn đối với công tác nghiên cứu, tuyên truyền và bảo vệ chủ quyền quốc gia hiện nay.

Các nhà khoa học cũng thống nhất cho rằng cần tiếp cận di sản Lê Quý Đôn theo hướng liên ngành, hiện đại và hội nhập quốc tế; đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu số, dịch thuật, công bố các công trình nghiên cứu bằng nhiều ngôn ngữ; phát huy vai trò của ngoại giao văn hóa trong quảng bá hình ảnh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn; đồng thời đưa những giá trị về tinh thần thực học, tư duy khoa học, đạo đức và trách nhiệm xã hội của ông vào giáo dục, nghiên cứu và đời sống văn hóa đương đại. Hội thảo khẳng định sau ba thế kỷ, di sản của Lê Quý Đôn không chỉ thuộc về quá khứ mà vẫn tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của đất nước, góp phần bồi đắp bản sắc văn hóa dân tộc, hun đúc truyền thống hiếu học, khơi dậy khát vọng cống hiến và đổi mới sáng tạo của các thế hệ hôm nay.

Phát biểu kết luận và bế mạc Hội thảo, đồng chí Lê Hoài Trung, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao đánh giá cao sự tham gia nghiêm túc, trách nhiệm và giàu giá trị khoa học của các đại biểu, nhà khoa học tham gia Hội thảo. Đồng chí nhận định Hội thảo là một trong những diễn đàn học thuật có quy mô lớn nhất từ trước đến nay dành riêng cho việc nghiên cứu toàn diện về Lê Quý Đôn. Hội thảo đã góp phần xác lập một cách có hệ thống bức tranh toàn diện về di sản đồ sộ, đặc biệt đã khai thác được những giá trị mới từ các tác phẩm của ông, như những ghi chép về chủ quyền biển, đảo, phong tục tín ngưỡng dân gian hay quan hệ ngoại giao vốn trước đây chưa được nghiên cứu một cách hệ thống.

Hội thảo thống nhất đề xuất, kiến nghị một số nhóm giải pháp cụ thể nhằm bảo tồn và phát huy hiệu quả di sản Lê Quý Đôn trong thời gian tới như: Đẩy mạnh sưu tầm, giám định, dịch thuật và công bố toàn bộ trước tác; xây dựng chương trình số hóa và cơ sở dữ liệu số về di sản Lê Quý Đôn; đưa di sản Lê Quý Đôn vào giáo dục và xây dựng xã hội học tập; bảo tồn, tôn tạo di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa bền vững; quốc tế hóa nghiên cứu và quảng bá di sản Lê Quý Đôn.

Đồng chí cũng khẳng định sự kiện được UNESCO chính thức vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là dịp tri ân quá khứ, mà còn là lời hiệu triệu mạnh mẽ cho hiện tại. Phát huy di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn chính là khơi nguồn tri thức, nuôi dưỡng lòng tự hào và sức mạnh nội sinh của con người Việt Nam, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.